الحاج محمد كريمخان الكرماني ( مترجم : ابراهيمى )
147
دقائق العلاج ( فارسي )
12 - كسى كه مزاجش خشك است نبايد مسهل بخورد . « 1 » 13 - كسانى كه گرفتار اعراض زيادى از بيماريها هستند نبايد آن را به كار برند . 14 - آنها كه زياد فربه و يا زياد لاغر هستند نبايد مسهل بخورند . 15 - كسى كه زبانش شل است نبايد مسهل بخورد زيرا مواد سر او دائما به معدهاش مىريزد و جلوگيرى از بيرون روى زياد آنها دشوار است . 16 - در گرما و سرماى بسيار زياد نبايد مسهل خورد . 17 - در يك روز دو مرتبه نبايد مسهل بخورند بلكه بايد يك روز در ميان باشد . 18 - در هنگام همهگيرى و با نبايد مسهل قوى بخورند . 19 - در كسى كه مزاجش از دارو نيرومندتر است نبايد به كار گرفته شود . 20 - كسى كه عادت ندارد نبايد از آن استفاده كند .
--> ( 1 ) براى مزاجهاى خشك نبايد از حبها و سفوفات و جوارشنات بعنوان مسهل استفاده شود زيرا به علت نبودن رطوبت فراوان نمىتوانند در مزاج عمل كنند و مزاج نمىتواند در آنها اثر بگذارد و آنها را حل و تعفين كند و چون تا طبيعت در دارو كار نكند دارو كار نخواهد كرد و اينگونه داروها كمكم حل مىشوند ، نيروى خود را بتدريج از دست مىدهند و آنچه هم كه حل مىشود نيرويش براى كار كافى نيست و در نتيجه طبيعت بر آنها چيره مىشود و كار - شان را بهدر مىدهد و آن اندازه هم كه مىتواند مؤثر باشد بيكباره حل نمىشود . بنابراين در اينگونه مزاجها داروهاى خشك كارگر نيست اما جوشاندهها و داروهاى پخته و نقوعات ( خيساندهها ) براى آنها سودمند تر است و بارها آزمودهايم كه مثلا حب السلاطين اگرچه به اندازه زياد تجويز شود در اين مزاجها كارگر نيست اما نقوع مربع اگرچه بسيار ضعيفتر است برايشان سودبخش است . مؤلف اعلى الله مقامه